Uzman Gelişim Psikoloğu Merve Kılıç


ÇOCUKLARIN FİZİKSEL, SOSYAL VE PSİKOLOJİK İHTİYAÇLARI


        

İhtiyaç…
Yeryüzünde yaşayan tüm canlıların içsel dürtüleriyle 
ortaya çıkan fiziksel, sosyal, ve psikolojik gereksinimleri 
vardır. Bireylerin bedensel ve ruhsal olarak sağlıklı bir yaşam 
sürdürebilmeleri için temel ihtiyaçlarının gerektiği şekilde ve 
zamanında karşılanması gerekir. İnsanların temel ihtiyaçları 
fiziksel, sosyal, ve psikolojik olmak üzere üç başlıkta incelenebilir. 
Temel ihtiyaçların karşılanması ile kişi bedensel ve ruhsal olarak 
doyuma ulaşabiliyorken, bu ihtiyaçların karşılanmaması durumu uyum 
ve davranış bozukluklarının sebepleri arasında yer alır.

Fiziksel Temel İhtiyaçlar
Fiziksel temel ihtiyaçlar, insanın yaşamını sürdürebilmesi için bir 
zorunluluk olmasının yanı sıra yaşam değerini ve kalitesini yükselten 
önemli faktörlerdir. İnsanın fiziksel temel ihtiyaçları, psikososyal 
ihtiyaçlarından önce gelir ve fiziksel temel ihtiyaçları karşılanmamış 
bir birey üst basamaklardaki ihtiyaçlarını gerçekleştirmekte güçlük 
çekecektir. Bazı fiziksel temel ihtiyaçlar; beslenme, barınma, güvenlik, 
uyku ve dinlenme olarak sıralanabilir.

Beslenme, insan yaşamının sürdürülebilmesi için bir gereklilik olup, 
sağlıklı ve dengeli beslenme insan yaşamının devam ettirilebilmesi için 
çok önemlidir. Beslenme ihtiyacını karşılayan birey barınma ihtiyacını 
karşılamaya yönelir ve bunun için güvenle oluşturulmuş sağlıklı bir fiziksel 
ortamın oluşturulması gereklidir. Güvenlik ihtiyacının karşılanabilmesi için 
çocukların dışarıdan gelebilecek her türlü tehdit ve tehlikelerden uzak 
tutulması gerekir. Bunun yanısıra, insan yaşamının üçte birlik bölümünü 
kapsayan uyku ihtiyacı gelişim çağındaki çocuklar için ruhsal ve fiziksel 
anlamda büyük önem taşır. Uyku ihtiyacını karşılayamamış bir çocukta 
iştahsızlık, sinirlilik, aşırı direnç görülebilir.   

Sosyal Temel İhtiyaçlar
İnsan yapısı incelendiğinde fiziksel ihtiyaçları giderilen bireyin bundan 
sonraki ihtiyacının sosyalleşmesiyle ilgili olduğu görülmüştür. İnsanın 
bireyselliği ve sosyal yönü diğer bireylerle iletişim kurması ve birlikte 
vakit geçirmesiyle ortaya çıkar. Arkadaşlık kurmak, bir gruba ait olmak 
ve statü sahibi olmak gibi bazı sosyal temel ihtiyaçlar basitten daha 
karmaşığa doğru sıralanabilir. Çocuğun ailesi ve çevresiyle kurduğu ilişki 
ve bu kişiler tarafından gördüğü destek çocuğun sosyal gelişimini olumlu 
etkilemektedir. Bilinçli bireylerin yetişebilmesi için fiziksel temel 
ihtiyaçların karşılanması kadar sosyal ihtiyaçların da karşılanması önemlidir.
Çocukların sosyal yaşamlarındaki ilk rol modellerinin anne babaları olduğunu ve 
evdeki aile ilişkilerinin çocuğun sosyal anlamda tecrübe ettiği ilk ortam olduğunu 
bilmek gerekir. 

Çocukların bazı sosyal temel ihtiyaçları şunlardır; arkadaşlık kurmak, bir gruba 
dâhil olmak ve bağımsız olmak. Arkadaşlık kurmak ve arkadaşlarla birlikte vakit 
geçirmek, sosyalleşmek için en temel koşullardan biridir. Yeni insanlarla tanışma, 
konuşma ve dinleme becerilerini edinme, paylaşma, duyguları tanıma ve ifade 
edebilme gibi bazı beceriler arkadaşlık kurmayla geliştirilen sosyal becerilerdir. 
Bununla birlikte insanların sosyalleşmesiyle ortaya çıkan bir gruba dâhil 
olmak aynı zamanda sevilme, onaylanma, bir grubun vazgeçilmez üyesi olma, 
güvenilme, beğenilme ve kabul edilme gibi istek ve ihtiyaçlarını da karşılamış 
olur. Bağımsızlık ihtiyacı, başkalarının denetim ve emiri dışında kendi hedeflerini 
belirleme, kararlarını verme ve bu doğrultuda hareket edebilme ihtiyacıdır. 
Erken yaşlarda ortaya çıkan bağımsızlık ihtiyacının doyurulması aynı zamanda 
çocukların ruhsal anlamda olgun bir kişiliğe sahip olması açısından önemlidir.

Psikolojik Temel İhtiyaçlar

Çocukların psikolojik ihtiyaçları en az fiziksel ve sosyal ihtiyaçlar 
kadar önem taşımaktadır. Ailelerin, çocukların ihtiyaçlarına cevap verme 
şekli çocukların da yaşadıkları dünya ve olaylara karşı verdikleri 
tepkileri etkilemektedir. Çocuklar güvende hissetmeyi, sevilmeyi ve 
duygusal anlamda desteklenmeyi ilk olarak ailelerinden öğrenirler. 
Ebeveynlerin, çocukların ihtiyaçlarını karşılama konusunda duyduğu 
merak ve gösterdiği ilgi, çocukların kararlı, şefkatli, sağlıklı ve 
bağımsız bireyler olarak yetişmelerini sağlar. Çocukların psikolojik 
ihtiyaçları çok çeşitli olmakla birlikte bazı temel psikolojik ihtiyaçlar 
sevme ve sevilme ihtiyacı, öz saygı (benlik saygısı)ihtiyacı ve 
eğitim – bilgi (kendini gerçekleştirme) ihtiyacı olarak sıralanabilir. 

Çocukların Psikolojik Gelişiminde Sevme ve Sevilme İhtiyacı

İnsanların, yalnızlık ve soyutlanma gibi psikolojiyi olumsuz etkileyen 
duygularla başa çıkabilmelerinin en iyi yolu; diğer insanlarla duygusal 
yakınlık kurabilmeleri ve aidiyet hissine sahip olmalarıyla yakından 
ilgilidir. Çocuklar da aynı şekilde sevilmeye ve ait olmaya ihtiyaç 
duyarlar. Çocukların bu duyguları hissedebilmelerini sağlayan bazı 
örnekler şöyle sıralanabilir;

• Çocuklara diğer insanlarla nasıl iletişim kurması gerektiğini 
ve sevgisini gösterebileceğini öğretmek,
• Sarılarak, öperek ya da sırtını sıvazlayarak koşulsuz sevginin 
fiziksel olarak ifade edilişini öğretmek,
• Saygılı ve ilgili bir ebeveyn olarak çocukların ihtiyaçları ve 
hisleri hakkında bilgi sahibi olmak,
• Çocukların sevgi ve ilgi ihtiyacını tüm şefkat ve dikkatimizi 
onlara vererek ödüllendirmek.

Özsaygı(Benlik Saygısı) İhtiyacı
Çocuklar da dâhil bütün insanlar için kişinin kendine olan özsaygısı 
ve diğer insanların duyduğu saygı yüksek derecede önem taşır. Bunun 
sağlanmasıyla, çocukların kendine olan güveni gelişir ve kendisini 
toplumun önemli bir üyesi olarak hissetmeye başlarlar. Bunun tam 
tersi durumlarda ise çocuk kendini değersiz görmeye başlayacaktır. 
Çocukların benlik saygılarının gelişmesini sağlamanın yollarından 
biri onların kabul etme, dürüstlük, bağımsızlık ve tüm yeteneklerini 
içeren iyi davranış özelliklerini takdir etmekten geçer. Bu aynı 
zamanda çocukların pozitif davranışlarını ödüllendirerek, karar verme 
aşamalarında destek olarak, ahlak ve değer yargılarından övgü ile söz 
ederek yapılabilir. Buna ek olarak, çocukların yaptıkları yanlışlar da 
doğruları öğrenmeleri için yapıcı bir tecrübe olarak görülebilir ve bu 
sayede çocuklar desteklendiğini hissederek, yeni şeyler denemeye daha 
istekli olurlar.   

Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı
Çocukların bağımsız ve başarılı birer yetişkin olarak büyüyebilmeleri için onların bilmek isteme ve kendini gerçekleştirme ihtiyaçlarının karşılanması gerekmektedir. Bu ihtiyacı karşılanmamış bir çocuk kendini rahatsız, endişeli ve gergin hissedecektir. Çocuklar sorular sorduğunda ödüllendirilerek ve ilgi alanları desteklenerek bilme ve kendini gerçekleştirme ihtiyaçlarının karşılanmasına yardımcı olunabilir. Ev ödevlerinde yardımcı olmak, eğitici oyunlar oynamak ve birlikte okumalar yapmak kendini gerçekleştirme gelişimine katkıda bulunacak bazı aktivitelerdir. Bunların yanı sıra, çocuklarınızla sanat, müzik, tiyatro, okuma, spor ve açıkhava aktiviteleri gibi kendi faaliyetlerinizi de paylaşmak gelişimi açısından olumlu gelişmeler sağlayacaktır.