Uzman Gelişim Psikoloğu Merve Kılıç


OKUL ÖNCESİ ÇOCUKLARDA İLETİŞİM


        

ANNE BABA ve ÇOCUKLAR ARASI İLETİŞİM
İletişim…
İletişim; başta insanlar olmak üzere tüm canlılar arasında 
yüzyıllardır süre gelen bir olgu olmakla birlikte yaşamın en 
temel özellikleri arasında yer almaktadır. Bireyin gelişiminin 
ve eğitiminin her aşamasında olduğu gibi iletişim kurma konusunda 
da ailenin rolü büyüktür. Çocuk ile ebeveynin etkili bir iletişim 
kurmasının çocuğun gelişimine de olumlu anlamda katkıları bulunmaktadır. 
Ailenin çocuk ile etkili iletişim kurduğu bir ortamda çocuğun da 
daha bağımsız ve özgüvenli bir kişilik geliştirdiği söylenebilir. 
İletişime engel olan tüm olguların ortadan kaldırıldığı ya da en aza 
indirildiği iletişim biçimi etkili iletişim olarak adlandırılmaktadır. 
Etkili iletişimin gerçekleştirilebilmesi için gerekli olan bazı 
temel kavramlar etkili dinleme, empati kurarak dinleme, açıklıkla 
dinleme ve farkında olarak dinleme şeklinde sıralanabilir. Buna göre 
etkili iletişim için öncelikle konuşmanın içeriğinin anlaşılması ve 
bunun için de sorular sorulup, geri bildirim verilmesi gerekmektedir. 
Bununla birlikte iletişim kurulan kişinin konuşma sırasındaki duygu ve 
düşüncelerinin anlaşılması, konuşmanın tamamının anlaşıldığından emin 
olunması ve kişinin konuşma sırasındaki yüz hareketlerinin, mimik ve 
ses tonunun konuşma içeriğine uygun olduğunun bilincinde olunması etkili 
bir iletişim kurulabilmesi için önemlidir. Aile içinde ebeveynin çocuk ile 
olan iletişimi kadar anne babanın tutumu da önem taşımaktadır. Barbato ve 
arkadaşlarının (2003) yaptıkları bir çalışmada ebeveynlerin çocuklarla kurduğu 
ilişkinin kontrolcü ve otoriter olmasındansa sevgi dolu ve kendilerini 
rahat hissettirici biçimde olması gerektiğinin önemini 
vurgulamışlardır(Aral ve Şahin, 2012). İletişim engellerinin olduğu 
bir aile ortamında ise çocuk kendi duygularının ve isteklerinin önemsenmediği 
mesajını alabilmekte ve bu durum çocuğa kendini değersiz ve önemsiz 
hissettirmekle birlikte benlik saygısına da zarar verebilmektedir.  

Etkili İletişim Kurmanın Yolları
Çocukların duygu ve isteklerini anlayabilmek için ailelerin doğru ve etkili 
bir iletişim kurmaları gerekmektedir. Çocuklarla etkili bir iletişim 
kurmanın bazı önemli noktaları vardır. Bunlar şu şekilde sıralanabilir;
Göz teması kurmak; çocuklarla kurulan iletişimde çocuğun boy hizasına 
inerek iletişim kurmak hem çocuğa kendini önemli hissettirecek hem de 
daha etkili bir iletişim kurulmasını sağlayacaktır.
Çocukların söylediklerini dinlemek; çocuğun kendini ve duygularını 
ifade edebilmesi ve ailelerin çocukları doğru anlayabilmesi için 
çocukları dinlemek gereklidir.
Cezalandırıcı bir üslup kullanmamak; çocuklarla etkili bir iletişim 
kurabilmek için cezalandırıcı ve küçümseyici konuşma tarzından uzak 
durmak gerekir. Bu şekilde konuşmak çocukları daha çok yalan söylemeye 
itmektedir.
Konuşma şekline dikkat etmek; çocuklarla konuşurken karşımızda bebek 
varmış gibi değil de bir yetişkin varmış gibi konuştuğumuzu hissettirirsek, 
çocuk kendisinin önemsendiğini ve ciddiye alındığını düşünecektir ve bu 
iletişimi olumlu etkileyecektir. 
Çocuğunuzun yanında olduğunuzu hissettirmek; etkili bir iletişimin 
temelinde güven unsuru da bulunmaktadır. Çocuklar, yanında güvende 
olduğunu hissettiği kişiyle açık ve etkili bir iletişim kuracaktır.
İletişimde vücut dilinin önemi; yetişkinlerde olduğu gibi çocuklarda da 
iletişim kurarken göz teması kurmak, konuşan kişiyle ilgilenmek ve bu 
şekilde dinlenildiğini hissettirmek iletişimin kalitesini arttıracaktır.
İletişim Engelleri Nelerdir?
Çocuk ve ebeveyn arasındaki iletişimi engelleyen ya da kötü 
etkileyen bazı durumlar vardır. Bu durumlar şöyle sıralanabilir;
-	Sıklıkla emir cümleleri kurmak,
-	Korkutarak/gözdağı vererek konuşmak,
-	Sıklıkla öğüt vermek,
-	Eleştirerek ve yargılayarak konuşmak,
-	Çocuğu sürekli olarak övmek,
-	İsim takmak ve alay etmek,
-	Sürekli olarak soru sormak ve sorgulamak,
Bunlara Dikkat!!!
Her yaş döneminin bir özelliği olarak çocukların belirli iletişim 
becerilerine sahip olmaları gerekmektedir. Buna göre çocuk;
•	2.5-3 yaşına geldiyse ve hala kelime haznesinde bir artış olmuyor, 
diğer çocuklar ve yetişkinlerle konuşmak istemiyor, sembolik oyunlar oynamıyor, 
renkler ve resimleri birleştiremiyor, sorulduğunda ismini söylemiyor, 
büyük-küçük ayrımını yapamıyorsa,
•	3-4 yaşına geldiyse ve hala karmaşık ve uzun cümleler kurmada 
bir gelişim göstermiyorsa, eşleştirme ve sınıflama becerileri zayıfsa, 
‘ne?’,‘nerede?’, ‘nasıl?’ gibi soruları cevaplamada güçlük çekiyorsa, 
‘kim?’, ‘ne?’, ‘nerede?’ gibi sorular sormuyorsa, konuşması aile ve 
yakın çevresi tarafından anlaşılamıyorsa,
•	4-5 yaşına geldiyse ve diğerleri tarafından anlaşılamıyorsa, 
cümleleri birleştirmede zorlanıyorsa, cümle kurarken birçok dilbilgisi 
hatası yapıyorsa, soru sormuyor ve sözlü komutları takip etmiyorsa ve 
renk, büyüklük, kategori gruplamada zorluklar yaşıyorsa mutlaka bir 
uzmana başvurmak gerekmektedir.

Anne Babalara Öneriler…
Çocuklar, konuşma becerilerinin gelişebilmesi için ebeveynlerinin de 
desteğine ihtiyaç duymaktadır. Bu anlamda ebeveynlere verilebilecek 
önerilerden bazıları şunlardır;

-Çocukların kelimeleri, jest ve mimiklerine karşılık vermek.
-Çocukların konuştuklarını dinlemek ve onlarla sohbet etmek.
-Çocukları konuşmaya teşvik ederek becerilerini geliştirmelerine 
katkıda bulunmak.
-Çocuklara sözlü iletişim becerileriyle beraber sözsüz iletişim kurma 
becerilerini de öğretmek.
-Çocukların duygu ve düşüncelerinin farkına varmak ve saygı duymak.
-Çocukların duygularını anlamasına ve adlandırmasında ona yardımcı olmak.
-Birlikte okuma saatleri düzenlemek.
-Sembolik oyunlar oynamaya teşvik etmek.
-İstekleri çocukların yaşlarına ve becerilerine uygun bir biçimde 
açık ve basit olarak iletmek.
-Çocukların her zaman izlediği, örnek aldığı iyi bir rol model olabilmek.